Công viên đại dương Sơn Trà “đặt nhầm chỗ”?

BVR&MT – Đó là nhận định được đưa ra tại Tọa đàm “Bảo tồn và phát triển bền vững vùng biển ven bờ phía Đông Nam bán đảo Sơn Trà” do Trung tâm bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt xanh (GreenViet) phối hợp với Hội Bảo vệ lưu vực và dải biển Việt Nam tổ chức tại Đà Nẵng ngày 01/12/2018.

Khai mạc Tọa đàm, ông Hồ Duy Diệm, Phó chủ tịch Hội bảo vệ lưu vực và dải biển Việt Nam cho biết theo quy hoạch, Dự án công viên đại dương sẽ lấy từ chân núi Sơn Trà ra Hồ Xanh (thuộc Khu Bảo tồn Thiên nhiên Sơn Trà) cho tới biển. Ngoài khu công viên, công trình còn xây khách sạn 5 sao với hàng trăm phòng nghỉ cùng hệ thống cáp treo, trong đó phần diện tích lấn biển lên tới 80 ha trong tổng số khoảng 100 ha toàn bộ dự án.

Ông Diệm nhấn mạnh Sơn Trà không phải là vấn đề của riêng phường Thọ Quang hay thành phố Đà Nẵng mà là của cả nước, vì vậy, Đà Nẵng cần lắng nghe và đánh giá kỹ các tác động môi trường mà dự án có thể mang lại bên cạnh ích lợi trước mắt về kinh tế.

Chia sẻ về đa dạng sinh học của khu vực Đông Nam Sơn Trà, ông Trần Hữu Vỹ – Giám đốc GreenViet cho hay kết quả điều tra năm 2016 của Viện Hải dương học Nha Trang phát hiện khu vực này có 200 loài cá biển, 177 loài san hô, trong đó có 7 loài mới so với năm 2005 cùng hàng chục loài giáp xác quý hiếm. Rạn san hô và thảm cỏ biển ở đây có một số loài đặc hữu, tạo thành hệ sinh thái độc đáo, là nơi trú ẩn cho các loài cá, tôm, đồng thời đóng vai trò như lá chắn bảo vệ vùng bờ khỏi sóng gió. Tuy nhiên, trữ lượng san hô ở vùng biển Đà Nẵng đang suy giảm trong thời gian gần đây do tác động từ những hoạt động xây dựng ở vùng ven bờ.

Gia đình Voọc ở bán đảo Sơn Trà (Ảnh: Hoàng Chiên/PanNature)

Hoan nghênh các nhà đầu tư tìm đến Đà Nẵng nhưng ông Huỳnh Tấn Vinh – Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng nhấn mạnh Đà Nẵng cần phát triển bền vững thay vì chỉ thu hút đầu tư đơn thuần vì nhà đầu tư sẽ rút đi khi dự án xong xuôi hưng nếu có gì sơ sót thì người dân là đối tượng phải gánh chịu hệ lụy. Dự án công viên đại dương nằm trên thềm lục địa của Sơn Trà – nơi sở hữu rạn san hô tuyệt đẹp, rất thích hợp cho hoạt động du lịch lặn biển, tuy nhiên, nếu bị khối bê tông từ dự án du lịch đè lên thì tất cả sẽ tan nát hết.

Theo ông Vinh, thực tế đã chứng minh du lịch đại chúng không có lợi cho kinh tế, xã hội, văn hóa bằng du lịch sinh thái. Trên hết, Sơn Trà là một Khu Bảo tồn Thiên nhiên nên đừng để hệ sinh thái ở đây bị phá vỡ vì du lịch đại chúng. Bản thân Sơn Trà đã là một công viên đại dương thì cần gì xây dựng thêm nữa.

Ông Vinh lo lắng trước tác động của dự án sẽ không chỉ gây xói lở bờ biển mà còn buộc di dời cả cả một làng chài lâu đời – làng Mân Thái. Làng chài này cũng chính là cửa ngõ để ngư dân bám biển và khẳng định chủ quyền bảo vệ tổ quốc, nếu mất cửa ngõ thì sẽ thế nào? Hơn nữa, dự án này xây dựng trên một vùng bờ biển lớn, hứng trực tiếp bão vào Đà Nẵng, nếu không cẩn thận thì bão sẽ vào và làm biến dạng thành phố, điều đã từng xảy ra ở Quảng Bình và Hội An.

Ông Vinh đề nghị công khai, minh bạch Báo cáo Đánh giá tác động môi trường dự án (ĐTM) để người dân cùng được biết và giám sát, đồng thời nhấn mạnh tính cẩn trọng đối với dự án này vì có những sai lầm không thể khắc phục: “Đó là bãi biển của người Đà Nẵng, là môi trường sống của chúng ta, là tương lai của chúng ta và con em chúng ta. Biển Đà Nẵng không thể không có ngư dân nên phải dành biển cho ngư dân chứ không chỉ cho nhà đầu tư”.

Anh Nguyễn Anh Tuấn, cư dân ở Sơn Trà cũng bày tỏ quan ngại: “Trước đây, những tưởng dự án đã chấm dứt khi dư luận phản đối vụ xây cáp treo ở Sơn Trà thì nay mọi thứ có vẻ như lại rục rịch. Điều quan trọng nhất là chúng ta thiếu những chốt chặn về thể chế, ĐTM là chốt chặn tốt nhưng cách làm phải khác. ĐTM ở Việt Nam không giống ai vì không công khai, không đối thoại với cư dân, thậm chí, Luật thì có nhưng Nghị định còn lờ đi. Với Dự án Công viên đại dương, ĐTM ở đâu, ai làm, ai phê duyệt, đến cả các nhà báo cũng không được tham dự để đưa tin những phiên phê duyệt thì làm gì có chỗ cho người dân?”.

Ông Hồ Duy Diệm cho biết thêm ông phải thông qua nhiều nguồn mới được tiếp cận bản ĐTM của Dự án Công viên đại dương, danh sách người dân ký vào bản ĐTM cũng chỉ có vài đại diện của phường Thọ Quang, không hề có đại diện ở Mân Thái – nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

TS. Hà Thăng Long, Trung tâm GreenViet, khẳng định trong ĐTM không có ý kiến của người dân kể cả người kinh doanh dọc khu vực đó, chỉ có ý kiến của UBND quận; đánh giá về đa dạng sinh học cũng chỉ có 2 trang trong khi cả 7 thành viên tư vấn thuộc Công ty dịch vụ môi trường và khoa học công nghệ Thăng Long đều không ai có chuyên môn về sinh vật biển. Ông Long cho biết theo phương án thi công thì dự án sẽ lấy cát ở sông Cu Đê và An Bàng để lấn biển mặc dù hai con sông này vốn đã xói lở vì khai thác cát, “thế có khác gì phá nát Hội An”.

Đại diện Hội Nghề cá chia sẻ: 15 km bờ biển từ Sơn Trà đến Non Nước vốn là vùng biển tuyệt vời vì thông thẳng ra đại dương, ngư dân không cần tải công suất lớn cũng bắt được hải sản giá trị cao. Tuy nhiên, sau khi bờ biển bị các doanh nghiệp lấy mất thì chỗ neo đậu duy nhất của hơn 100 tàu và 300 thuyền thuộc 3 phường là khu vực định làm công viên đại dương. Vùng đó cũng là bãi đẻ của các loài hải sản quý như tôm hùm, bào ngư, ốc vòi voi, là vùng thu giống để bán cho các trại nuôi. Nếu nuôi cấy san hô thì chúng ta có thể tạo ra một vùng rất tốt cho ngư dân và là điểm du lịch ngắm san hô chứ không nhất thiết phải xây dựng công viên đại dương.

Về tiền đền bù, 01 thuyền thúng chỉ được 6 triệu đồng trong khi với chiếc thuyền đó, ngư dân có thể kiếm 100.000 – 200.000 đồng/ngày nếu ra biển. Những người kéo lưới thì không được gì cả. Ngư dân không chỉ mất sinh kế mà mất cả văn hóa – cội rễ cần được giữ gìn.

Đồng ý rằng các dự án du lịch quy mô lớn là động lực cho phát triển Đà Nẵng nhưng Kiến trúc sư Hoàng Sừ băn khoăn tại sao nhà đầu tư lại chăm chăm chọn khu vực chân Sơn Trà, theo thiết kế thì khu vui chơi chỉ 60 ha, khu dân cư lại lên tới 40 ha? Theo ông thì câu trả lời là bất động sản, hiện nay giá đất khu vực đó khoảng 500tr/m2, nhân với 40 ha thì có 20.000 tỷ (chưa tính phần xây dựng cao tầng).

Kiến trúc sư Hoàng Sừ cho rằng Công viên đại dương là cần thiết nhưng “đặt nhầm chỗ”, phần công viên không lớn nên Đà Nẵng hoàn toàn có thể thay đổi địa điểm để làm công viên theo đúng nghĩa ở cảng biển Tiên Sa hay làng Vân.

Nhật Anh

Dự án Công viên Đại Dương Sơn Trà đã được UBND TP Đà Nẵng phê duyệt Tổng mặt bằng điều chỉnh quy hoạch xây dựng chi tiết tỉ lệ 1/500 tại Quyết định số 2140/QĐ-UBND ngày 8/4/2016 và ban hành chủ trương đầu tư tại Quyết định số 7496/QĐ-UBND ngày 29/10/2016.

Dự án cũng đã được Bộ TN&MT phê duyệt Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) tại Quyết định số 122/QĐ-BTNMT ngày 25/10/2017. Trong đó, hạng mục kè bờ đã được Tổng cục Thủy lợi, Bộ NN&PTNT thẩm định thiết kế cơ sở tại Công văn số 1256/TCTL-PCTT ngày 15/8/2017.