Vĩnh Phúc: Có hay không việc “khai tử” rừng phòng hộ làm “siêu” nghĩa trang?

BVR&MT – Đầu năm 2017, Vĩnh Phúc triển khai dự án xây dựng “siêu” công viên nghĩa trang rộng hơn 100 héc ta tại khu vực rừng phòng hộ đầu nguồn Núi Ngang (xã Bồ Lý, huyện Tam Đảo, Vĩnh Phúc). Khi đó, dự án đã phải tạm dừng do vấp phải phản đối gay gắt từ người dân, công luận trong việc quyết định chủ trương đầu tư. Tuy nhiên thời gian gần đây, có nhiều động thái cho thấy Vĩnh Phúc có lẽ đang tái khởi động lại dự án “siêu” công viên nghĩa trang này (!?)

Ảnh hưởng đến môi trường !?

Được biết, tổng số vốn đầu tư cho dự án lên đến 685 tỷ đồng, thực hiện từ quý I-2017 đến năm 2025, do Công ty Cổ phần Đầu tư Bình Minh Xanh (địa chỉ kinh doanh: Nhà H10, ngõ 132, phố Trung Kính, phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, TP. Hà Nội) làm chủ đầu tư. “Siêu nghĩa trang” được chia làm 2 khu có quy mô lần lượt là 153 ha và 105,5 ha, với dự kiến khoảng 70.000 mộ phần được cải táng và 2 triệu ngăn lưu tro cốt hỏa táng cùng đài hỏa táng. Nhiều người dân cho rằng việc chấp thuận lập khu công viên nghĩa trang là quá vội vàng và có nhiều điều bất thường?

Lý do mà người dân phản đối kịch liệt nhất dự án “siêu nghĩa trang” này là do vị trí xây dựng nằm trên khu vực rừng phòng hộ. Đây là diện tích các hộ dân được nhà nước giao cho để trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng từ rất nhiều năm trước.

Ông Nguyễn Văn Quý, thôn Trại Mái (xã Bồ Lý – huyện Tam Đảo) cho biết: “Tính đến năm 2014, cả tỉnh có khoảng 4.000ha đất rừng phòng hộ, ở Tam Đảo có khoảng 500 ha. Nếu như họ lấy 105,5 ha rừng phòng hộ tại xã chúng tôi để làm nghĩa trang thì rõ ràng diện tích rừng phòng hộ giảm đi trông thấy. Thử hỏi sẽ ảnh hưởng thế nào đến môi trường sống của người dân địa phương?”.

Theo tìm hiểu, khu vực chủ trương lấy đất rừng phòng hộ làm dự án “siêu nghĩa trang” thì đây là dãy núi Ngang, có địa hình cao nhất so với các khu vực trong xã, dự án này lại kéo dài vài cây số. Việc người dân lo lắng là có cơ sở, bởi khi xây dựng nghĩa trang sẽ khiến mạch nước ngầm và nguồn nước tự nhiên bị ô nhiễm. Từ đó có thể sẽ ảnh hưởng đến sinh hoạt, sản xuất của người dân.

Thế nhưng, tại tờ trình số 02/TTr-UBND do UBND tỉnh Vĩnh Phúc kí ngày 04/01/2017 gửi Thường vụ Tỉnh Ủy tỉnh Vĩnh Phúc về việc đề nghị cho triển khai quy hoạch khu công việc nghĩa trang tại khu núi Ngang, xã Bồ Lý, huyện Tam Đảo. Trong tờ trình này, UBND tỉnh Vĩnh Phúc khẳng định việc xây dựng công viên nghĩa trang quy mô 100 héc ta là nhu cầu bức thiết của địa phương. Công văn này cũng khẳng định đơn vị thực hiện dự án là Công ty Cổ phần Bình Minh Xanh đã nhận “Ủy quyền chăm sóc và bảo vệ rừng” từ các hộ dân khoảng 70% diện tích.

Bản đồ quy hoạch đất đến năm 2020 của huyện Tam Đảo ghi rõ vị trí Núi Ngang sẽ làm công viên nghĩa trang.

Người dân nói: họ đang “mua bán” rừng phòng hộ trái phép?

Trên thực tế, trước giai đoạn có tờ trình trên, hàng loạt các hợp đồng ủy quyền chăm sóc, bảo vệ rừng đã được kí giữa các hộ dân được giao bảo vệ, chăm sóc rừng phòng hộ Núi Ngang với một người có tên Vũ Thụy Vân. “Bà Vân đi cùng bà Loan, là vợ của ông Trần Xuân Hòe, cố Bí thư Đảng Uỷ xã Bồ Lý – một người rất có uy tín với người dân trong xã khi đã từng đứng ra phản đối 1 dự án công viên nghĩa trang định xây dựng tại xã Bồ Lý đến gặp tôi để thuyết phục tôi bán 20,2 héc ta đất rừng phòng hộ. Họ nói, họ mua về để làm chùa và trả tôi 50 triệu/héc ta. Tin lời họ nói nên tôi đã bán cho họ dưới hình thức ủy quyền quyền chăm sóc, bảo vệ rừng. Nếu biết họ mua về làm nghĩa trang, tôi đã không bao giờ bán”, ông Nguyễn Văn Lý, người dân xã Bồ Lý cho biết.

Trong hợp đồng ủy quyền trên, địa chỉ bà Vũ Thụy Vân khai trùng hợp với địa chỉ đăng kí kinh doanh của Công ty Cổ phần Bình Minh Xanh – đơn vị thực hiện dự án. Trong phần nội dung ủy quyền, bên được ủy quyền được toàn quyền quản lý, sử dụng đất rừng phòng hộ và định đoạt số phận mảnh đất nêu trên. Bên được ủy quyền cũng được ký kết hợp đồng chuyển nhượng với một bên thứ 3…

 “Với các điều khoản tại hợp đồng ủy quyền nêu trên, hợp đồng đó bản chất là hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Sở dĩ, những người đi gom đất rừng né chữ chuyển nhượng vì trong quy định khoản 2 điều 192 Luật Đất đai quy định: “Hộ gia đình, cá nhân được nhà nước giao đất ở, đất sản xuất nông nghiệp trong khu vực rừng phòng hộ thì chỉ được chuyển nhượng, cho, tặng quyền sử dụng đất ở, đất sản xuất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân đang sinh sống trong khu vực rừng phòng hộ đó”, luật sư Ngô Ngọc Trai, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội nhận định.

Rừng phòng hộ Núi Ngang che chắn cho cuộc sống của người dân xã Bồ Lý.

Câu hỏi đặt ra là tỉnh Vĩnh Phúc không nắm được quy định về chuyển nhượng đất đai đối với đất rừng phòng hộ hay tỉnh này buông lỏng quản lý, “bật đèn xanh” để việc mua bán đất rừng phòng hộ trái phép diễn ra tại khu vực Núi Ngang?

“Sau khi nắm được việc bà Vân mua đất rừng phòng hộ để xây công viên nghĩa trang và việc kí hợp đồng ủy quyền trên là vi phạm pháp luật, tôi đã 3 lần đề nghị cơ quan quản lí nhà nước tỉnh Vĩnh Phúc ngăn chặn lại việc này. Tôi sẵn sàng gửi lại tiền mà họ đã mua đất của tôi nhưng tôi không nhận được hồi âm gì từ các cơ quan chức năng tỉnh Vĩnh Phúc”, ông Nguyễn Văn Lý – người “bán” 20,2 héc ta đất rừng phòng hộ Núi Ngang nói.

“Nhiều người dân xã Bồ Lý đã làm đơn tập thể gửi các cơ quan chức năng trung ương và địa phương đề nghị xác minh, ngăn chặn việc mua bán, chuyển nhượng đất rừng phòng hộ Núi Ngang trái phép. Tuy nhiên, đến nay, chúng tôi không nhận được hồi âm gì”, ông Nguyễn Văn Quý, người dân thôn Trại Mái, xã Bồ Lý nói.

“Siêu nghĩa trang” có thể qua mặt cơ quan chức năng hay không?

Ở một khía cạnh khác, các cơ quan công luận, chuyên gia và người dân địa phương còn chỉ ra rằng tỉnh Vĩnh Phúc đã “vượt mặt” nhiều cơ quan chức năng trong việc ra quyết định về dự án.

Theo đó, điều 58 Luật Đất đai quy định việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng phòng hộ từ 20 héc ta trở lên phải có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Thủ tướng. Trong khi đó, theo Điều 30 của Luật Đầu tư thì nếu muốn chuyển đổi diện tích đất rừng phòng hộ đầu nguồn từ 50 héc ta trở lên để làm dự án thì phải có sự thông qua của Quốc hội. Trong trường hợp của rừng phòng hộ Núi Ngang, khi triển khai dự án làm công viên nghĩa trang với quy mô 100 héc ta, tỉnh Vĩnh Phúc không xin bất kì ý kiến nào của các cấp nêu trên.

Trước sức ép của công luận, dân nguyện và đặc biệt là chỉ đạo của Phó Thủ tướng Trương Hòa Bình ngày 15/02/2017, yêu cầu tỉnh Vĩnh Phúc kiểm tra làm rõ thông tin về việc xóa bỏ rừng phòng hộ Núi Ngang làm “công viên nghĩa trang”, Vĩnh Phúc buộc phải tuyên bố tạm dừng dự án.

Trong hợp đồng ủy quyền trên, địa chỉ bà Vũ Thụy Vân khai trùng hợp với địa chỉ đăng kí kinh doanh của Công ty Cổ phần Đầu tư Bình Minh Xanh – đơn vị thực hiện dự án.

Tuy nhiên, sau đó, tỉnh này lại đi đường vòng để “giành” lại quyền khai tử rừng phòng hộ Núi Ngang. Cụ thể, trong 01 bài viết của một Báo Điện tử đăng vào đầu tháng 10/2017 có trích lời ông Nguyễn Việt Hùng, Chi Cục trưởng Chi Cục Kiểm lâm tỉnh Vĩnh Phúc khẳng định: Đang rà soát để trình lên kì họp HĐND tỉnh vào tháng 10 việc chuyển đổi rừng phòng hộ đầu nguồn thành rừng sản xuất. Sau đó, bài báo này nhận định: Rừng phòng hộ Núi Ngang không còn giá trị… phòng hộ nên việc chuyển sang thành rừng sản xuất là đương nhiên.

100% dân phản đối…?

Tại thông báo số 214/TB-UBND của UBND huyện Tam Đảo kí ngày 8/9/2017 gửi tới các địa phương trong huyện về nội dung lấy ý kiến đóng góp của nhân dân về kế hoạch điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất năm 2017 trong đó có nội dung 100 héc ta rừng phòng hộ Núi Ngang sẽ điều chỉnh thành công viên nghĩa trang. Theo thông báo này, cuộc họp lấy ý kiến tại xã Bồ Lý diễn ra vào chiều ngày 3/10/2017. Theo các văn bản họp thôn tại xã Bồ Lý để lấy ý kiến việc chuyển 100 héc ra rừng phòng hộ Núi Ngang thành công viên nghĩa trang trước đó chiều ngày 10/6, đã có 6 cuộc họp trong thôn được hoàn thành với tỷ lệ người dân phản đối việc xóa bỏ rừng phòng hộ làm công viên nghĩa trang lên tới 100%.

Quan điểm của bài báo này cũng trùng với quan điểm của tỉnh của ông Võ Chí Giang, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Phúc phát biểu tại buổi làm việc với đoàn công tác của Văn phòng Chính phủ vào ngày 16/5/2017, khi ông Giang khẳng định sẽ chuyển đổi rừng phòng hộ Núi Ngang thành rừng sản xuất. Trước đó, chính ông Vũ Chí Giang đã kí văn bản báo cáo số 38/BC-UBND gửi Thủ tướng về việc này, trong báo cáo có đoạn: “UBND tỉnh Vĩnh Phúc đang làm các thủ tục để chuyển đổi khu vực này (tức rừng phòng hộ Núi Ngang – PV) ra khỏi rừng phòng hộ để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế”.

Mới nhất, trong kế hoạch điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất năm 2017 của UBND huyện Tam Đảo đã nêu rõ nội dung điều chỉnh 100 héc ta đất thuộc khu vực rừng phòng hộ Núi Ngang sẽ làm “công viên nghĩa trang”.

Với các bước đi này, có thể khẳng định, việc UBND tỉnh Vĩnh Phúc có thể chuyển đổi đất rừng phòng hộ đầu nguồn Núi Ngang sang rừng sản xuất chỉ là bước đệm để tỉnh này toàn quyền quyết định việc phá bỏ rừng phòng hộ Núi Ngang làm công viên nghĩa trang mà không cần xin ý kiến của Thủ tướng và Quốc hội. Đây có thể coi là động thái “vượt mặt” đúng quy trình (!?).

Mới đây, tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc về “Tăng cường công tác quản lý, bảo vệ rừng và các giải pháp thực hiện trong thời gian tới”, đánh giá về một số ý kiến đề nghị chấm dứt chuyển rừng ven biển, rừng đầu nguồn sang mục đích khác và chấm dứt chuyển loại rừng đặc dụng sang rừng phòng hộ, rừng sản xuất, các địa phương và vấn đề việc dừng chuyển mục đích sử dụng rừng tự nhiên sang mục đích khác có tác động như thế nào đến phát triển kinh tế – xã hội của các địa phương?

Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đề nghị xác định chế tài, kỷ cương, kỷ luật trong quản lý, bảo vệ rừng. Thủ tướng nêu rõ không có vùng cấm trong xử lý vi phạm. Cùng với đó, cần thảo luận, nêu rõ các chính sách, giải pháp nào mới hơn trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế rừng, bảo đảm đời sống cho người dân sống bằng nghề rừng. Về lâu dài, chúng ta tính bài toán kinh tế nào để người dân thoát nghèo, phát triển bền vững từ nghề rừng, “chứ không chỉ nói chuyện cấm đơn thuần mà cần tính cả bài toán an sinh”.

Đề nghị làm rõ trách nhiệm cụ thể trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, Thủ tướng băn khoăn: “Có một câu hỏi là chúng ta có hệ thống chính trị từ trung ương tới cơ sở, có cơ quan chuyên trách bảo vệ rừng nhưng mà nhiều địa phương vẫn xảy ra tình trạng phá rừng, khai thác rừng trái phép. Cần thảo luận cái này, từ đó xác định của cơ quan chức năng, cấp ủy, chính quyền địa phương về bảo vệ rừng, chứ không lẽ xảy ra trên địa bàn anh mà trách nhiệm không rõ là sao. Cây gỗ chứ có phải cây kim đâu mà chúng ta không biết chuyện này”.

Thiên Thảo – Yên Ninh