(Kỳ 2): Xã Hải Vân có xứng đáng đạt chuẩn Nông thôn mới?

Nam Định: Vấn nạn ô nhiễm môi trường từ các cơ sở sản xuất, đúc nhôm không phép

BVR&MT – Tiếp tục nội dung đơn thư từ người dân xã Hải Vân, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định về vấn nạn ô nhiễm môi trường gia tăng tại đây, phóng viên Tạp chí điện tử Bảo vệ Rừng và Môi trường (baovemoitruong.org.vn) đã vào cuộc tìm hiểu để làm rõ các nguyên nhân dẫn đến điều này.

Kỳ 1: Cuộc sống “ngột ngạt” bởi bụi và tiếng ồn

“Làng nghề” bất đắc dĩ?

Theo tìm hiểu phóng viên được biết, xã Hải Vân nhiều năm về trước vốn là một xã thuần nông, ngoài một số hộ gia đình có thêm nghề mộc làm nghề phụ thì hầu như người dân địa phương đều bươn trải ra ngoài để mưu sinh kiếm sống.

Từ một số hộ gia đình, bỗng dưng xã Hải Vân được coi như một “làng nghề” khi mà người người, nhà nhà đua nhau mở các cơ sở sản xuất đúc nhôm.

Đến khoảng năm 2010, có người sau khi vào Tp. Hồ Chí Minh mưu sinh đã học được nghề chế biến, sản xuất nhôm đúc hợp kim và về quê mở cơ sở nhỏ để hoạt động. Ngay sau đó, có thể do lợi nhuận từ ngành nghề, cộng thêm phong trào phát triển kinh tế tại địa phương nên lần lượt có nhiều hộ đua nhau mở xưởng để hoạt động sản xuất lĩnh vực này. Tính đến thời điểm hiện tại, trên toàn xã đã có 28 cơ sở hoạt động về mảng này. Điều đặc biệt là cả 28 cơ sở này đều đã đăng ký kinh doanh phát triển thành các doanh nghiệp để đi vào hoạt động sản xuất cũng như kinh doanh chuyên nghiệp. Từ thời điểm ấy, xã Hải Vân mặc nhiên được coi như một “làng nghề” sản xuất nhôm khi người người, nhà nhà đua nhau mở doanh nghiệp, công ty để làm.

Ở một khía cạnh tích cực, thì đây chính là tín hiệu đáng mừng khi nền kinh tế tại địa phương này đang khởi sắc, lao động tại chỗ được tận dụng, đời sống tinh thần, vật chất được nâng cao. Thế nhưng, cũng từ lúc này người ta mới nhận ra một sự thật rằng, họ đang phải đối mặt với môi trường ô nhiễm thực sự.

Trao đổi với phóng viên, anh H.V.T – người dân địa phương cho biết: “Rất nhiều cơ sở sản xuất không hề có bất cứ hình thức nào nhằm đảm bảo môi trường. Khói bụi, tiếng ồn cứ vô tư tra tấn cuộc sống người dân như vậy. Cái ngày con trai tôi vừa mới ra đời đã phải mang sang nhà ngoại để tránh ảnh hưởng từ xưởng sản xuất của một công ty bên cạnh nhà. Nhưng sang đến nhà ngoại, bên ấy cũng có mấy xưởng ở xung quanh. Không còn biết là trốn đi đâu cho hết khổ nữa. Mấy đứa trẻ nhà tôi cứ thế mà lớn lên, giờ suốt ngày ho khàn cổ. Nhà cửa thì cứ phải đóng kín 24/24 mà vẫn không thể chịu được”.

Không giấu khỏi bức xúc, một người dân khác ở xóm 12 cũng tỏ ra kiên quyết nói: “Cứ đà này thì làm sao mà chúng tôi sống được cơ chứ, trước nhà có xưởng, sau nhà có xưởng, mạt nhôm bay tứ tung, bay lẫn cả vào trong bể nước, mâm cơm. Nước thải thì họ cứ để vô tư chảy ra mương ra máng, ngấm xuống sông, xuống đất. Ở đây chúng tôi chưa có nước sạch…Xã đạt chuẩn nông thôn mới mà bị ô nhiễm môi trường kiểu này có xứng đáng không, hay là chỉ đua đòi cho có danh hiệu?”

Điều mà người dân cũng như ngay chính những người thực hiện bài phóng sự này cảm thấy bất ngờ, đó là việc xã Hải Vân chính là xã được chứng nhận với danh hiệu xã đạt chuẩn nông thôn mới. Được biết, trong kế hoạch 5 năm tiếp theo (2015 – 2020) huyện Hải Hậu đã và đang đặt ra mục tiêu đạt chuẩn Nông thôn mới bền vững và kiểu mẫu. Vậy trên thực tế, vấn nạn môi trường tại xã Hải Vân có phải là cơ sở để bạn đọc hoàn toàn có thể đặt câu hỏi thắc mắc cho điều này?

Đừng đổi môi trường lấy kinh tế!

Tháng 8/2016, tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc về môi trường, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng ô nhiễm môi trường là một trong những nguyên nhân gây bất ổn xã hội. Và cũng tại thời điểm này, một lần nữa Thủ tướng đã khẳng định lại quan điểm: “Đừng đánh đổi môi trường lấy kinh tế!”. Thế nhưng, thực trạng ở xã Hải Vân dường như đang diễn ra theo chiều hướng ngược lại.

Theo phản ánh từ nhiều người dân, liên tục từ năm 2015 tới nay, khi các doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất ồ ạt xuất hiện đã tạo nên một “lòng chảo” nóng với các vấn đề về môi trường. Một loạt các cơ sở sản xuất đều không đảm bảo các quy định về đảm bảo môi trường.

Cứ thế, ngày này qua ngày khác, xã Hải Vân nằm trong một môi trường với ồn ào tiếng động và khói bụi. Người dân nói rằng, từ khi nơi này bị “bức tử môi trường” như thế thì việc người già, trẻ nhỏ mắc các căn bệnh về phổi, ảnh hưởng khí quản, bệnh ung thư… mỗi ngày một nhiều.

Cứ đà này chỉ một hai năm nữa cái xã này lại thành xã ung thư mất thôi” – một người dân xóm 11 tỏ ra bi quan.

Các cơ sở sản xuất, gia công nhôm không đảm bảo môi trường đang là mối đe dọa rõ nét đến đời sống an sinh của người dân xã Hải Vân và các thế hệ sau.

Ghi nhận thực tế, phóng viên Bảo vệ Rừng và Môi trường nhận thấy, phần lớn các cơ sở sản xuất nhôm đúc tại đây chưa hoặc có xây dựng nhưng chưa đạt chuẩn quy định về một số các vấn đề bảo vệ môi trường. Hệ thống xử lý chất thải, hệ thống xử lý khói bụi, phòng cháy chữa cháy… và một số vấn đề liên quan theo quy định dường như chưa được thực hiện nghiêm túc tại đây. Và dường như các cơ quan chức năng liên quan chưa thể hiện rõ được vai trò quản lý của mình(?).

Anh L.V.Đ – xóm 7 thì thể hiện rõ sự quan ngại của mình: “Nói không phải là nói quá chứ các cấp chính quyền mà cứ phát triển kinh tế kiểu này thì chắc đến khi người ta giàu lên cũng là lúc dân tôi chết hết bởi bệnh tật!”.

Theo tìm hiểu được biết, có gần 30 cơ sở hoạt động trong lĩnh vực sản xuất nhôm tại đây, nhưng hầu hết đều chưa tuân thủ đầy đủ các quy định về bảo vệ môi trường.

Còn anh N.V.L – xóm 12 thì tâm sự rằng: “Tôi đang xây nhà, đã xong được cơ bản phần khung thô rồi nhưng vợ chồng đang bàn nhau chắc đập đi quá vì bốn xung quanh đều có công ty nhà xưởng, gần nhất là 2 bên nhà, giáp ngay các cửa sổ và cửa ra vào thì nếu có xây nhà vào đó khác gì vào với chỗ chết?”

Theo Báo Nam Định – Cơ quan ngôn luận của Đảng bộ và Nhân dân tỉnh Nam Định cho biết: “Đời sống của nhân dân trong xã Hải Vân được nâng lên rõ rệt, thu nhập bình quân của người dân trong xã đạt trên 12,5 triệu đồng/năm. Năm 2011, tổng giá trị sản xuất toàn xã ước đạt 140 tỷ đồng, tăng 0,5% so với năm 2010; tốc độ tăng trưởng kinh tế ước đạt 11%. Cơ cấu kinh tế có bước chuyển dịch theo hướng tích cực, trong đó tỷ trọng ngành nông nghiệp – thủy sản đạt 28%; công nghiệp – xây dựng đạt 68%; còn lại là dịch vụ thương mại…”

Tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm gồm các nội dung: Tỷ lệ hộ được sử dụng nước hợp vệ sinh và nước sạch theo quy định; tỷ lệ cơ sở sản xuất – kinh doanh, nuôi trồng thủy sản, làng nghề đảm bảo quy định về bảo vệ môi trường; xây dựng cảnh quan, môi trường xanh – sạch – đẹp, an toàn; mai táng phù hợp với quy định và theo quy hoạch; chất thải rắn trên địa bàn và nước thải khu dân cư tập trung, cơ sở sản xuất – kinh doanh được thu gom, xử lý theo quy định; tỷ lệ hộ có nhà tiêu, nhà tắm, bể chứa nước sinh hoạt hợp vệ sinh và đảm bảo 3 sạch (sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ); tỷ lệ hộ chăn nuôi có chuồng trại chăn nuôi đảm bảo vệ sinh môi trường; tỷ lệ hộ gia đình và cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm tuân thủ các quy định về đảm bảo an toàn thực phẩm.

(Trích: Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020)

Theo đó có thể thấy, xã Hải Vân đang thực sự trỗi dậy, một nền kinh tế mới đang được phát huy. Thế nhưng, với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao như vậy ít ai biết rằng “mầm mống” của sự hủy hoại môi trường đang dần hiện hữu.

Vậy môi trường của xã Hải Vân đang ở trong tình trạng nào? Đến khi nào các cơ quan chức năng mới thực sự vào cuộc? Có hay không những mập mờ đằng sau hoạt động của gần 30 cơ sở sản xuất nhôm tại địa bàn xã này?

Câu trả lời sẽ tiếp tục được phóng viên Tạp chí điện tử Bảo vệ Rừng và Môi trường chúng tôi làm rõ ở những bài tiếp theo.

Thiên Thảo