Thái Nguyên (Kỳ 1): Chuyện ở mỏ Đuổm: Những cái “bẫy” của doanh nghiệp để lại

BVR&MT – Theo quy định, các doanh nghiệp, đơn vị sau khi thực hiện khai thác khoáng sản xong, hết thời hạn được cấp phép có trách nhiệm phải hoàn thổ, hoàn nguyên, đảm bảo phục hồi môi trường. Thế nhưng trên thực tế tại mỏ Đuổm, xã Động Đạt, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên lại đang diễn ra những hiện tượng hoàn toàn khác…

Thái Nguyên (Kỳ 2) – Chuyện ở mỏ Đuổm: HTX Chiến Công đang làm gì trên đất mỏ?

Những cái bẫy để lại?

Mặc dù các Luật Khoáng sản, Luật Bảo vệ môi trường, Nghị định 68 của Chính phủ, Thông tư 126 của liên Bộ Tài Chính, Công nghiệp, TN&MT đã quy định rõ: để giải quyết những hậu quả về môi trường sau khai thác, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai khoáng phải ký Quỹ phục hồi môi trường. Thế nhưng, có một sự thật, hiện trạng sau khai thác, vùng mỏ “bị bỏ lại một cách vô trách nhiệm” dường như không hề ít (!?)

Một trong những điển hình nhức nhối về hiện tượng này có lẽ không thể không kể đến mỏ Đuổm ở xã Động Đạt, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

Ngày 12/3/2008, tại Quyết định số 475/QĐ-UBND, UBND tỉnh Thái Nguyên đã phê duyệt cho phép Hợp tác xã Công nghiệp và Vận tải Chiến Công (sau đây gọi tắt là HTX. Chiến Công) được tiến hành khai thác quặng sắt tại mỏ Đuổm. Theo đó, phương pháp khai thác là lộ thiên, trữ lượng khai thác là 197.710,0 tấn quặng sắt nguyên khai; công suất 36.000 tấn nguyên khai/năm và có thời hạn khai thác 6,5 năm.

Mỏ Đuổm ở xã Động Đạt huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

Như thế, HTX. Chiến Công chỉ được khai thác quặng sắt tại mỏ Đuổm từ ngày 12/3/2008 đến ngày 12/9/2014 rồi sau đó phải thực hiện trách nhiệm hoàn nguyên, hoàn thổ trước khi đóng cửa mỏ hoặc làm thủ tục xin gia hạn.

Theo tìm hiểu từ người dân địa phương, được biết diện tích vùng mỏ được HTX. Chiến Công khai thác quặng sắt là khoảng trên 19 ha, và thời gian khai thác của đơn vị này cũng không phải là 6,5 năm như trong giấy phép mà chỉ mới thực sự dừng khoảng hơn 01 năm trở lại đây (!?)

Ghi nhận thực tế ở thời điểm hiện tại, trong vùng diện tích đã khai thác quặng sắt tại mỏ Đuổm của HTX. Chiến Công, có ít nhất 05 vùng trũng có chiều rộng, chiều sâu khá lớn bây giờ đang trở thành nơi chứa nước như những chiếc ao nhỏ. Anh T – một người dân có nhà ở khu vực này cho biết:  “những “cái ao nhỏ” này là nơi mà trước họ múc lên để khai thác quặng, giờ không làm nữa họ bỏ đó luôn, đêm tối người dân đi lại mà không cần thận là dễ ngã xuống mà chết đuối lắm”.

Theo người dân bản địa, đây là những nơi mà HTX. Chiến Công đã đào lên để khai thác khoáng sản. Không thực hiện nghĩa vụ hoàn nguyên, hoàn thổ, những hố sâu này trở thành những chiếc “ao nhỏ” – thành những cái bẫy đối với đời sống dân sinh.

Cùng với những “chiếc bẫy” giữa trời như thế, hiện tại một số phương tiện, máy móc sản xuất cũng đang được HTX. Chiến Công cho “trơ gan cùng tuế nguyệt”.

Một cỗ máy để hoen gỉ giữa trời của HTX. Chiến Công vẫn còn ở khu vực mỏ Đuổm.

Sự “chây ỳ” và những dấu hiệu đáng ngờ?

Theo tìm hiểu được biết, HTX. Chiến Công vốn là một trong những đơn vị có tiếng của tỉnh Thái Nguyên về năng lực kinh tế cũng như cơ hội thâu tóm các dự án, các gói thầu. Thế nhưng, thời gian gần đây, có nhiều dư luận cho rằng HTX. Chiến Công đang lâm vào khủng hoảng, các hoạt động khai thác, các dự án bị ngừng trệ (!?)

Từ điều này, dư luận thắc mắc rằng có phải đó là lý do khiến đơn vị này “chây ỳ” trước việc hoàn thổ hoàn nguyên sau khai thác mỏ Đuổm, khôi phục môi trường?

Thế nhưng, điều đó là hoàn toàn vô lý, bởi trên thực tế, cấp phép khai thác khoáng sản quặng sắt tại mỏ Đuổm của HTX. Chiến Công đã hết hạn hơn 02 năm trước – thời điểm mà chưa ai nói Chiến Công gặp khủng hoảng. Vậy với danh nghĩa là một đơn vị có tiềm lực kinh tế, đâu là lý do khiến HTX. này cố ý để lại một diện tích lớn “nham nhở” như vậy?

Thực tế, việc HTX. Chiến Công được cấp phép khai thác quặng sắt mỏ Đuổm, lại cũng là phần diện tích thuộc quy hoạch cụm công nghiệp của tỉnh Thái Nguyên?

Chưa hết, cũng trong phần diện tích của mỏ Đuổm, người ta còn đang biết đến những quy hoạch khổng lồ, những đầu tư có giá trị kinh tế lớn. Vậy đằng sau sự vô trách nhiệm, coi thường các quy định của luật bảo vệ môi trường, thì đâu mới là bản chất thực sự trong sự việc này?

Ngày 01/6/2008, Sở Công Thương tỉnh Thái Nguyên cấp cho HTX. Chiến Công Giấy chứng nhận đầu tư số 17221000017 để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đối với dự án quy hoạch cụm công nghiệp Động Đạt – Đu (được UBND tỉnh Thái Nguyên phê duyệt chi tiết tại Quyết định số 2361/QĐ-UBND).

Một phần diện tích quy hoạch cụm công nghiệp chính là mỏ Đuổm được cấp phép cho HTX. Chiến Công khai thác quặng sắt.

Chính những người bảo vệ ở đây khẳng định, HTX. Chiến Công mới dừng hoạt động khai thác hơn 01 năm nay. Như thế, có ít nhất gần 02 năm đơn vị này đã khai thác quá hạn?

Tuy nhiên, sau gần 09 năm thực hiện, đến ngày 10/4/2017, trong một văn bản gửi Tỉnh ủy tỉnh Thái Nguyên, HTX. Chiến Công có trình bày rằng: “do tình hình kinh tế có nhiều thay đổi, nhận thấy việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng để thu hút sự đầu tư của các doanh nghiệp vào cụm công nghiệp là rất khó khăn”.

Như vậy, sau gần 09 năm tiếp nhận, đi vào thực hiện việc đầu tư cho quy hoạch cụm công nghiệp Động Đạt – Đu, thì HTX. Chiến Công mới chỉ hoàn thành xong việc giải phóng mặt bằng mà chưa thực hiện được hạng mục nào trong vấn đề xây dựng cơ sở hạ tầng. Nhưng trái lại, nhiều năm liền đơn vị này khai thác quặng sắt thu lợi nhuận và đến cuối cùng thì để lại mỏ Đuổm là một bãi đất “nham nhở” những hố sâu đầy nước?

Liệu rằng đằng sau việc “chây ỳ” chưa khắc phục môi trường của HTX. Chiến Công, còn điều gì uẩn khúc? Mời bạn đọc tiếp tục theo dõi loạt phóng sự ở Kỳ 2: “Ông lớn HTX Chiến Công đang làm gì trên đất mỏ?”

Thiên Thảo – Đức Long